Bilanço Tasarımı

BİLANÇO   kararları verebilmek için anlamlı soruların sorulması gerekir, örneğin:

  • GELİR TABLOSU, BİLANÇO ve NAKIT AKIM TABLOSU tutarlı ve doğru mudur?
  • Tutarlılığın ölçüsü olan “dönem karı”, GELİR TABLOSU’da ve BİLANÇO’da birbirine eşit midir?
  • Eşitliğin tutarlılığı sağlamasına rağmen, sonuçlar kabul edilebilir ölçülerde midir?
  • Sonuçlar kabul edilebilir ölçüleri aşıyor ise, kapasite kısıtlaması ile uyumlu mudur?
  • Kapasite kısıtlaması uyumuna rağmen öngörülen hedeflere varmak için daha mı çok kaynağa ihtiyaç vardır?
  • İhtiyaç duyulan ek kaynakları sağlamanın maliyetine katlanmaya değer mi?

 

REFLEX’İN İLERİ  BİLANÇO  TASARIMI İLE:

Dinamik kısıtları hesaba katarak birbiriyle çelişen hedefleri dengeleyin.

Kaynakları, süreçleri, kısıtları, değişkenleri, parametreleri  ve hedefleri tam ve doğru olarak tasarlayın.

Hedef ve kısıtları simüle ederek performans sonuçlarını sınayın.

Fiyatları, promosyon ve faaliyet hacmini parametrik karar değişkeni olarak kullanın.

Stratejik karlık hedefine varmak için müşteri hizmet düzeyini  ayarlayın.

Analiz ve karar verme süresini,  haftalardan saatlere kısaltarak zaman zamanın.

REFLEX’İN PARAMETRİK BİLANÇO  TASARIMI SAYESİNDE  DİNAMİK KARARLAR VERİN:

Parametrik bilanço tasarımı, diğer bütün süreçleri  zincirleme bağlantılarla uçtan uca tutarlı kılar.

Tutarsızlıklara neden olan çelişkiler, eksiklikler ve hatalar kullanıcı tarafından tamamen giderilene kadar bilançonun çalışması, bilinçli olarak,  engellenir.

Tutarsızlıklar giderildikten sonra BİLANÇO,  GELİR ve NAKİT AKIM TABLO’ları  eşzamanlı olarak hazırlanır.

Bu bağlamda Reflex, iş süreçlerini uçtan uca birbirlerine kenetleyerek  tam bütünleşik (entegre) yekpare (holistik) bir sisteme dönüştürür.

Kapasite kısıtı altında Reflex ile parametrik simülayonlar yaparak:

  • Şirket değerini artırıcı nakit akımına dayalı kararları bugünden verin.
  • Nakit akımlarının net bugünkü değerini(NPV) azaltan kararlardan kaçının.
  • Şirket değerini optimize eden senaryo parametrelerini faaliyet hedefi olarak saptayıp çalışanlara duyurun.
  • Saptanan hedefleri içeren yeni simülasyonlarla ek kaynak ihtiyacını hesaplayın.
  • Ek kaynak maliyetinin hedef yenilemeyi zorunlu kılıp kılmadığına karar verin.

Şirket değerini artıran kararların nakit akım simülasyonlarından beslenmesi nedeniyle, şirketin dinamosu olan Dinamik Nakit Akım kavram ve kurgusu, Reflex’in vazgeçilmez hayati özüdür.

DİNAMİK NAKİT AKIMI KAVRAMI VE YAPISI

Dinamik Nakit Akımı’nı ele almadan önce işletme bağlamında para konusunda bildiklerimizi farklı bir sistematikle ele alıp banka hesabı ile başlayalım.

Para=Nakit kabul edilmiş olup, üçüncü şahıslardan alınan veya üçüncü şahıslara verilen çekler “senet” sayılarak tahsilat ve ödemelerin dışında tutulmuştur.

Banka hesabının bakiyesi,  gün içindeki tüm giriş ve çıkışların bir sonucudur. Bakiyenin ne  kadarının kendi kazandığımız para veya koyduğumuz sermaye, ne kadarının başkasının emanet parası olduğunu bilemeyiz.

Kendi paramız ile başkasının parasını ayrıştırmamız için öncelikle para hareketlerinin aktığı üç ana havuz düşünelim. Her havuz sadece kendine akan parayı kabul etsin ve diğer havuzlardan tamamen izole olsun. Ertesi güne devreden hesap bakiyesi, her gün dolup boşalan bir havuzun gün sonunda dibinde kalan suya benzer. Dinamik Nakit Akımı gibi soyut bir kavramı bu benzetme yardımıyla somut bir çerçeve içinde ele alabiliriz.

Modelimizi daha da somutlaştırmak için havuzları, Uluslararası Finansal Raporlama Standartları’na göre isimlendirelim ve kolayca farketmek amacıyla farklı renklendirelim:

  1. Faaliyet Kökenli Paralar Havuzu……………………Faaliyet Nakti (Operating Cash)
  2. Yatırım Kökenli Paralar Havuzu…………………….Yatırım Nakti (Investment Cash)
  3. Finansman Kökenli Paralar Havuzu……………….Finansman Nakti (Financing Cash)

Bu diziliş aynı zamanda işlerin zaman içinde büyümesine  paralel giden nakit akışının da evrilişini gösterir: Önce, olağan faaliyetlerimiz sonucunda şirketimiz Faaliyet Nakti yaratır. Büyüme belli bir olgunluğa erişip yeni yatırımlar gündeme geldiğinde, eğer yatırımlarla ilgili ödemeleri yaptıktan sonra elde nakit kalıyorsa bu nakit Yatırım Nakti olarak isimlendirilir.

Faaliyet Nakti ve Yatırım Nakti toplamı ise, finansmanla (borç + semaye) ilgili her hangi bir nakit hareketinden önce, şirketimizin nakit durumunu  gösterir. Bu toplam artı veya eksi olabilir.

Finansman Nakti ise bu toplamın artı ve eksi olmasına göre birbirinden tamamen farklı iki durumda devreye girer:

  1. Eksi (-) Ara Toplam = Nakit Açığı.Paramız harcamalara şu üç etmen nedeniyle yetmeyebilir:
  2. Faaliyetlerden doğan nakit girişleri (tahsilat), faaliyetlerin sürdürülebilmesi için zorunlu nakit çıkışlarını (faaliyet ödemeleri) karşılamayabilir.
  3. Yatırımlara ayırdığımız para, yatırım tutarını aşabilir.
  4. Yukarda sayılan her iki etmen aynı zamanda ortaya çıkabilir.
  5. Artı (+) Ara Toplam = Nakit Fazlası.Hiç yatırım yapmayız veya paramız yatırımlara da yeter. Yatırım yaptıktan sonra hala paramız  kalırsa elimizdeki parayla
  6. Borç geri ödeyebiliriz (borç itfa)
  7. Kar payı (temettü) dağıtabiliriz.
  8. a ve b yi birlikte yapabiliriz.
  9. Hiç bir şey yapmayabiliriz.

Takdir edersiniz ki işletmenin bütün bu nakit akışları tek tek bu sırayla değil eşzamanlı ve karışık olur. Kayıtları tutanlar da paraları “havuzlar” a göre etiketlemezler. Bizler de çaresizlik içinde banka hesaplarımızı her gün kontrol ederek nakit durumumuz hakkında bilgi edinmeye çalışırız.

Buraya kadar Faaliyet Nakti ve Yatırım Nakti  toplamının, her hangi bir finansman hareketinden önce işletmenin Nakit Fazlası veya Nakit Açığını gösterdiğini belirtmiş ve verilecek kararlara bağlı olarak Finansman Nakti durumlarını irdelemiştik.

Bundan sonra , Dinamik Nakit Akımı’nın “dinamosu” sayılan Faaliyet Nakti’ni oluşturan yapı taşlarını ele alacağız.

Temel kavram tablosunu hatırlayalım:

Faaliyet Kökenli Paralar Havuzu…………Faaliyet Nakti (Operating Cash)

Yatırım Kökenli Paralar Havuzu………….Yatırım Nakti (Investment Cash)

Finansman Kökenli Paralar Havuzu….. Finansman Nakti (Financing Cash)

Tablodaki 1. Faaliyet Nakti satırını açarak Dinamik Nakit Akımı’nın yapılandırma taşlarını görebiliriz:

 

 

  1. Faaliyet Nakti, eşittir (=) 
  • Faaliyet Nakit Girişleri (Tahsilat), artı (+)…………………
  • Faaliyet Nakit Çıkışları (Ödeme), eksi (-)………………..
  • İşletme Nakti, artı (+) veya eksi (-)………….

Faaliyet Nakti yapılandırma taşları

  1. Faaliyet Nakit Girişleri (Tahsilat)

1.1.1  Satışlardan Nakit Girişi (Tahsilat)

İşletmenin yaşaması satış yapmasına bağlı olduğundan satışlardan nakit girişleri Faaliyet Nakti’nin başatıdır. Mal (Emtea) satışların, üretilen ürün satışlarından ve hizmet satışlarından yapılan tahsilatlar sonuç olarak satış faaliyetlerinden elde edilen nakit girişleridir. İstenirse bu başlık altında yurtiçi satışlar, ihracat vb. farklı tanımlamalar da yer alabilir.

1.1.2 Devreden Alacaklardan Nakit Girişleri

Bu kalem satış vadesi 30 günü aşarsa oluşur. Daha kısa vadeye göre tahsilat aynı ay içinde yapılacağından bir sonraki aya alacak devretmez. Benzer mantıkla, Aralık ayında yapılan satışların tahsilatı da ertesi yıla sarkar. Bu kalemin hacmini bir önceki yılsonu satış kampanyalarının sonuçları belirler.

1.2   Faaliyet Nakit Çıkışları (Ödeme)

1.2.1 Tedarikçilere Nakit Çıkışları

Satıştan önce tedarik etmemiz gereken mal ve hizmetlere yaptığımız ödemelerdir. İstenirse bu başlık altında yurtiçi ödemeleri, ithalat ödemeleri, hizmet ödemeleri vb. farklı tanımlar da yer alabilir.

1.2.2 Çalışanlara Nakit Çıkışları

İşletme faaliyetini sürdürebilmemiz için işgörenlerimize yaptığımız ücret ödemelerdir. Bu ödemeler, devlet adına çalışanlardan kestiğimiz SGK kesintilerini, ilgili işveren payını, ve işgörenlerin muhtasar beyanname ile devlete aktarılacakvergi kesintilerini de kapsar.

1.2.3  Devlete Nakit Çıkışları (Vergiler)

Katma Değer Vergisi (KDV) için genellikle her ay yapılan nakit çıkışları ile, şirketimiz, eğer kar edersek ödeyeceğimiz verginin taksitleri bu başlık altında yer alır.

Çalışanlar adına devlete ödediklerimiz de gerçek anlamda vergidir, ancak bu vergilerin mükellefi işgörenler olduğu için, (şirket vergini ödenmesine sadece aracılık eder) Çalışanlara Nakit Çıkışı altında gösterilmesi gerekir.

 

1.3 İşletme Nakti = (Faaliyet Nakit Girişleri – Faaliyet Nakit Çıkışları)

İşe başladıktan makul bir süre sonra İşletme Nakti’nin artıya (+) ya geçmesini ve çoğunlukla artı (+) olarak sürmesini bekleriz. İşletme Nakti + olarak görünüyorsa faaliyetlerimizin yarattığı nakitle yatırım veya finansman ödemelerimizi  kendi kaynaklarımızda riske girmeksizin ödeyebiliriz.

(Not.  Özvarlık karlılığını arttırmak amacıyla borçlanarak kaldıraç etkisinden yararlanma politikası konumuz dışındadır)

Ancak bundan çok daha önemlisi, Faaliyet Karı ile İşletme Nakti arasındaki çarpıcı ilişkiyi analiz ederek, işimize ömür biçebiliriz. Bu ilişkinin ne denli önemli olduğunu aşağıdaki farklı durumları irdeleyerek açıklayalım:

  1. Faaliyet Karı artı(+), İşletme Nakti artı (+)

Faaliyet karımız nakit olarak bankamızda birikiyor. Hem kar ediyor hem de “para kazanıyoruz.” Hepimizin istediği bu ideal durumda borçlanmadan yatırım yapabilir veya borcumaz varsa itfa edebiliriz.

  1. Faaliyet Karı artı (+), İşletme Nakti eksi (-)

Kar ediyor ancak “para kazanmıyoruz”. Bu durumda tedarikçilerimize zamanında ödeme yapamayız, KDV yi aksatmamak için ücretleri ileriye kaydırıp kısmi ödemelerle günü geçiştirmeye çabalarız. Sıkıntı krize dönmesin diye iş sahibinden “geçici bir süre için” para ister, bu para yetmezse krediye başvururuz.  İş sahibinden aldığımız “geçici para”nın iadesini, vergi ödemelerini ve kar ettiğimiz için de kar payı (temettü) ödemelerini bu krediden karşılamaya çalışırız.

Üstelik, maliyet ve karımızı neredeyse her hafta başı gösterebilen bir muhasebemiz varsa, içinde bulunduğumuz nakit sıkıntısını anlamak ve anlatmakta daha da çok zorlanırız. Ancak şu apaçıktır: paramız alacaklara ve stoklara sürekli bağlı kalıp bir türlü “çözülemediği”, çözülemediği için de nakte dönüşemediğinden,

Faaliyet Karı sadece kağıt üzerinde bir hesap olarak kalır, ve bu tutarın yeterli nakit karşılığı hiç bir zaman bankada birikmez.

  1. FaaIiyet Karı eksi(-), İşletme Nakti (+)

Zararımızın kötüye gidişin işareti mi olduğunu hemen anlamak isteriz. İş süreçlerimizi  topyekun analiz eder, İşletme Nakti’nin daha ne kadar süre artı (+) devam edeceğini kestirmeye çalışır, alınması gereken önlem varsa gecikmeden devreye sokarız.

  1. Faaliyet Karı eksi (-), İşletme Nakti eksi (-)

Alarm! Para kazanmak bir yana, kar bile etmiyoruz.  Dayanamayız.

Şirketimiz süreki kan kaybediyor. Yeni kan bulmaya ve kan kaybını önleyici tedaviye başlayacak  zamanımız var mı?  Mümkünse, farklı bir işe mi girişelim?  Her şey için artık  çok geç olmadan, işimizi  bu haliyle kim alıyorsa ona satalım, hatta bedelsiz verelim. Alıcı çıkmazsa işi durduralım, çünkü  “zararın neresinden dönülse kardır.”

Genel olarak kafamızı karıştıran ve sezdiğimiz halde net olarak anlayamadığımız, kar edildiği halde nakit sıkıntısı çektiğimiz B durumudur. Faaliyetimizin nakit yaratamadığı gerçeği “kar perdesi” arkasına gizlenir, gizlendiği için de farkına varamayız.  Nakit kısırlığı   “saatli bomba”ya benzer.  İş sahibi olarak sürekli kar odaklı karar verdiğimiz için “saatli bombayı” –maalesef boş yere–Gelir Tablosu’nda ararız. Halbuki ipuçları  Bilanço’da yer alan  işletme sermayesi kalemlerindedir.

Buradan sonra Yatırım Nakti  yapı taşlarını ele alacağız:

  1.  Yatırım Nakti = eşittir (=)………………………………………………………….

2.1  Yatırım Nakti, Nakit Çıkışları, eksi (-)……………….

2.2  Yatırım Nakti, Nakit Girişleri, artı  (+)……………….

  1. Yatırım Nakti,  eksi (-) veya artı   (+)…………………………………..

 

 

 

2.1   Yatırım Nakti, Nakit Çıkışları, eksi (-)

2.1.1 Mali, Maddi ve Maddi Olmayan Varlıklar

Satın almak/üretmek/inşa etmek/bir haktan yararlanmak amacıyla mali, maddi ve maddi olmayan varkıları elde etmek amacıyla yaptığımız nakit çıkışlarıdır, eksi (-).

2.2.2 Menkul Kıymetler ve İştirakler

Gelir (faiz ve temettü) elde etmek için menkul kıymetlere veya başka şirketlerin sermayesine iştirak etmek amacıyla yapacağımız nakit çıkışlarıdır, eksi (-).

2.2    Yatırım Nakti, Nakit Girişleri art (+)

2.2.1 Maddi, Mali ve Maddi Olmayan Varlıklar

Bu varlıkların satışından elde edeceğimiz nakti artı (+) olarak buraya yerleştiririz.

2.2.2 Menkul Kıymetler ve İştirakler

Bu varlıkların satışından elde edeceğimiz nakti artı (+) olarak buraya yerleştiririz.

2.2.3 Yatırım Kökenli Faizler ve Temettüler

Yatırım kökenli varlıklardan elde edeceğimiz faiz ve temettü tahsilatlarını artı (+) olarak buraya yerleştiririz.

2.2  Yatırım Nakti, eksi (-) veya (+)

(Yatırım Nakti, Nakit Çıkışları) – (Yatırım Naktı, Nakit Girişleri) farkıdır.

Buradan sonra Finansman Nakti yapı taşlarını ele alacağız.

  1. Finansman Nakti…………………………………………………………..

 

  • Borç Nakti, artı (+) veya eksi (-)…………….

 

  • Özvarlık Nakti, artı (+)………………………………….
  1. Finansman Nakti, artı (+) veya eksi (-)………………..

 

  1. Finansman Nakti Yapılandırma Taşları

3.1.   Borç Nakti, artı(+) veya (-)

3.1.1 Yeni Borçlanma, artı (+)

Alınan kredilerden ve ihraç edilen borçlanma senetlerinden elde edeceğimiz nakit girişidir, artı(+).

3.1.2  Borç Ödeme (İtfa), eksi (-)

Borç geri ödemeleri için yapacağımız nakit çıkışlarıdır, eksi (-).

3.1.3 Faiz Ödeme, eksi(-)

Kredi ve borç senetlerine ödeyeceğimiz faizlerin nakit çıkışıdır, eksi (-)

3.1.4 Leasing Ödemesi, eksi (-)

Leasing ödemeleri için yapacağımız nakit çıkışlarıdır, eksi (-)

3.2.    Özvarlık Nakti, artı (+) veya eksi (-)

3.2.1 Temettü Dağıtımı Nakit Çıkışı, eksi (-)

Cari yılın ve geçmiş yılların karlarından yapacağımız temettü dağıtımı nakit çıkışlarıdır, (eksi-).

Ortaklara vereceğimiz borç için  (“peşin temettü” olarak yorumlandığından), yapacağımız nakit çıkışlarıdır, eksi (-)

3.2.2 Sermaye Artışı Nakit Girişi, artı (+)

Sermaye artışından elde edeceğimiz nakit girişleridir, artı (+)

Ortaklardan alacağımız borçtan, (“sermaye avansı” olarak yorumlandığından), elde edeceğimiz nakit girişleridir, artı (+)

  1. Finansman Nakti artı (+) veya eksi (-)

(Borç Nakti) ile (Özvarlık Nakti) farkıdır, artı (+) veya (-)

 

İŞLETME NAKTİ, YATIRIM NAKTİ VE FİNANSMAN NAKTİ’ne ek olarak,  Dönem başında elimizdeki nakit tutarını da hesaba katarak, dönem sonunda bir sonraki aya derecek nakit tutarını da kolaylıkla bulabiliriz:

DİNAMİK NAKİT AKIMI BİLEŞENLERİ SONUÇ TABLOSU

  1. İŞLETME NAKTİ, artı (+) veya eksi (-)……………………………………………….
  2. YATIRIM NAKTİ, artı (+) veya eksi (-)………………………………………………
  1. Finansman Öncesi Nakit Durumu (1 + 2), artı (+) veya eksi (-)………
  1. FİNANSMAN NAKTİ, artı (+) veya eksi (-)………………………………………..
  1. Dönem İçi Nakit Artışı (+) veya Azalışı (-)………………………………………
  2. Dönem Başı Nakit ( > 0)…………………………………………………………………..
  3. DÖNEM SONU NAKİT (>0)…………………………………………………………………

 

Dönem Başı ve Dönem Sonu Naktinin mutlaka sıfır veya pozitif (+) olması gerektiği apaçıktır.